Argentinië: afslachting van pinguïns onderstreept noodzaak voor wet op ecocide
Dit artikel is voor het eerst gepubliceerd in EcoNews.
Rodrigo Lledó is directeur Noord- en Zuid-Amerika bij Stop Ecocide International. Hij is advocaat en heeft een master in publiekrecht en constitutioneel recht en een PhD in rechten.
Punta Tombo, gelegen op 110 kilometer ten zuiden van Rawson, in de provincie Chubut, Argentinië, is het grootste continentale broedgebied van de magelhaenpinguïn (Spheniscus magellanicus). Deze soort is uiterst kwetsbaar als gevolg van zowel de klimaatverandering, die de voedselvoorraad heeft verminderd, als van directe menselijke actie. Daarom is Punta Tombo uitgeroepen tot beschermd natuurgebied en maakt het sinds 2015 deel uit van UNESCO's World Network of Biosphere Reserves.
De feiten
Tussen 10 augustus en 4 december 2021 liet een beheerder van een ranch, zonder voorafgaande milieuvergunning en zonder rekening te houden met plaatselijke waarschuwingen, doelbewust een bulldozer over het gebied rijden om een weg aan te leggen en hekken te plaatsen. Daarbij werd de inheemse flora opgeruimd en werden minstens 175 nesten en evenveel eieren, kuikens en volwassen Magelhaenpinguïns vernietigd.
Zodra het nieuws bekend werd, inspecteerden regeringsdeskundigen de locatie en concludeerden dat: 'De opening van wegen op zich al een sterke impact had op het ecosysteem ... door de vernietiging van de habitat waar de nesten zich bevinden.' Ze vestigden ook de aandacht op de installatie van "een schrikdraadomheining die het vrije verkeer van wilde dieren verhinderde".(Zie vonnis).
Deze brutale, onnodige en ongerechtvaardigde daad werd voor de rechter gebracht door het Openbaar Ministerie van Chubut, gevolgd door milieuorganisaties zoals de Patagonia Natural Foundation, de Argentijnse Vereniging van Milieurecht Advocaten en Greenpeace Argentinië.
Een magelhaenpinguïn bij Punta Tombo. Credit: Don Faulkner/ Flickr.
De proef
In haar aanklacht stelde aanklager Florencia Gómez dat het verwoeste gebied: "... de kern vormt van het UNESCO Patagonia Azul Biosfeerreservaat, dat ook internationaal is aangewezen als belangrijk vogelgebied (IBA)". De aanklager beschreef de schade aan het milieu als ernstig en onomkeerbaar, omdat de gebeurtenissen plaatsvonden midden in de voortplantingscyclus.
De rechtbank, voorgezeten door Laura Martini en samengesteld uit Eve Ponce en Carlos Richeri, bevond zich in de positie dat ze deze gebeurtenissen moest classificeren als een strafbaar feit, ook al leek geen van de strafbare feiten in het Wetboek van Strafrecht geschikt om de ernst van het gedrag te dekken. En hier gebeurde iets werkelijk buitengewoons.
Ecocide
Rechter Richeri verklaarde 'Als rechter is het mijn verantwoordelijkheid om de kwalificatie van de feiten te toetsen aan de wet.... Ik ben echter van mening dat dit een soort schade is die, vanwege de ernst, omvang en duur ervan, onvoorstelbaar was voor degenen die de wet hebben opgesteld.
De rechter voegde daaraan toe: "Een van de meest wijdverspreide en geaccepteerde concepten van ecocide is dat van "een onwettige handeling die wordt gepleegd in de wetenschap dat het zeer waarschijnlijk is dat daardoor ernstige, omvangrijke of langdurige schade aan het milieu wordt toegebracht". De rechter analyseerde elk van de termen die in deze definitie worden gebruikt en concludeerde dat "... met al deze elementen kan ik bevestigen dat de verergerde schade veroorzaakt door [de verdachte] ... ecocide vormt.
Ecocide is echter niet geclassificeerd als een misdrijf in de Argentijnse wet, en de rechter was het daarom eens met de andere voorzittende rechters over de juridische classificatie die was voorgesteld door de aanklager en milieuorganisaties. Uiteindelijk werd de beklaagde veroordeeld voor het 'doorlopende misdrijf' 'zware schade in combinatie met wreedheid tegen dieren'. Een paar maanden later bevestigde de hogere rechtbank dit vonnis.
De wetsvoorstellen
Het geval van de pinguïns van Punta Tombo was de belangrijkste basis voor het eerste wetsvoorstel over ecocide dat in Argentinië werd ingediend op 25 oktober 2024 door een parlementslid uit Chubut, Ana Clara Romero. In de toelichting wordt melding gemaakt van de consensusdefinitie van ecocide die in 2021 werd ontwikkeld door een panel van onafhankelijke deskundigen, bijeengeroepen door de Stop Ecocide Foundation.
Vervolgens presenteerde Margarita Stolbizer, parlementslid voor de provincie Buenos Aires, op 1 april 2025 een uitgebreid wetsvoorstel over milieudelicten, dat een hoofdstuk bevat dat geheel gewijd is aan het misdrijf ecocide. Meer recentelijk, op 19 juni, presenteerde de voorzitter van de milieucommissie van de Argentijnse Senaat, Edith Terenzi, een uitgebreid wetsvoorstel over "speciale vormen van milieucriminaliteit", waarvan artikel 1 stelt: "het doel van deze wet is om ecocide en speciale vormen van milieucriminaliteit te classificeren zodat ze systematisch kunnen worden opgenomen in het nationale wetboek van strafrecht".
Een paneldiscussie in het Argentijnse Congres tussen Dr. Miguel Ángel Asturias en vertegenwoordigers van de drie Argentijnse wetsvoorstellen over ecocide: Maria José Fa (Adviseur van Senator Edith Terenzi), Congreslid Margarita Stolbizer en Justa Roca (Adviseur van Ana Clara Romero).
Technische aspecten
Stop Ecocide International en de Vereniging van Onderzoekers in Milieu- en Klimaatstrafrecht (AIDPAC) hebben voortdurend technisch samengewerkt bij het formuleren van voorstellen voor ecocidewetten in Argentinië. Met name professor Miguel Ángel Asturias, de directeur van AIDPAC, heeft een wetsvoorstel opgesteld voor ecocide in Argentinië in 2022, dat essentieel referentiemateriaal is geweest bij het opstellen van de wetsvoorstellen die momenteel in behandeling zijn bij het parlement.
Helaas is de wet de gebeurtenissen zelden een stap voor; ze wordt meestal pas ingevoerd als de bittere noodzaak ervan al bewezen is. Hoewel het nooit te laat is om milieubescherming in te voeren, kwamen de drie wetsvoorstellen in dit geval te laat voor verschillende ernstige milieu-incidenten, waaronder het bloedbad van de pinguïns dat de dringende noodzaak om ecocide in Argentinië strafbaar te stellen blijft onderstrepen.