De EU heeft besloten een nieuw strafbaar feit in te voeren om de ernstigste milieudelicten te bestraffen.
Nieuwe wet gericht op het voorkomen en bestraffen van „gevallen die vergelijkbaar zijn met ecocide”.
Deze baanbrekende beslissing volgt op maandenlange onderhandelingen tussen de Europese Raad, de Commissie en het Parlement en sluit aan bij de aanbeveling van het Europees Parlement van eerder dit jaar om „misdrijven op het niveau van ecocide” aan te pakken.
De tekst zal in de komende maanden officieel worden aangenomen, maar het uiterst belangrijke politieke akkoord is al bereikt.
De EU is overeengekomen om een nieuw strafbaar feit wettelijk vast te leggen, waarmee de ernstigste milieudelicten moeten worden bestraft.
Donderdagmiddag heeft de Europese Unie in Brussel ingestemd met de aanscherping van haar„richtlijn inzake de bescherming van het milieu door middel van het strafrecht”. De richtlijn zal voortaan bepalingen bevatten die specifiek gericht zijn op ernstige gevallen van vernietiging van ecosystemen, waaronder de vernietiging van habitats en illegale houtkap.
Hoewel in de definitieve tekst het woord ‘ecocide’ zelf niet wordt genoemd, heeft de EU duidelijk kennis genomen van de tekst die het Europees Parlement eerder dit jaar heeft voorgesteld ommisdrijven op het niveau van ecocide aan te pakken¹, evenals van het groeiende aantal wetsvoorstellen inzake ecocide dat zowel in Europa als wereldwijd al is ingediend en in behandeling is.
Leden van het Europees Parlement, waaronder Marie Toussaint (6e van links), Virginijus Sinkevicius (4e van rechts) en Antonius Manders (6e van rechts, die de onderhandelingen namens het Parlement leidde).
De definitieve tekst kwam donderdag tot stand na maandenlange onderhandelingen („trilogen“) tussen de Europese Raad, de Commissie en het Parlement, waarbij onder meer werd gesproken over de invoering van een „kwalificerend strafbaar feit“ dat tot doel heeft de ernstigste milieuschade te voorkomen en te bestraffen, waaronder, zoals in de bijbehorende overwegingen wordt gespecificeerd, „gevallen die vergelijkbaar zijn met ecocide“. De tekst zal in de komende maanden formeel worden aangenomen, maar het uiterst belangrijke politieke akkoord is bereikt.
De door het Europees Parlement voorgestelde tekst volgde op een unanieme stemming in de Commissie juridische zaken in maart 2023, waarin werd voorgesteld dat „de lidstaten ervoor moeten zorgen dat elk gedrag dat ernstige en hetzij wijdverspreide, hetzij langdurige, hetzij onomkeerbare schade veroorzaakt, wordt beschouwd als een bijzonder ernstig strafbaar feit en als zodanig wordt bestraft in overeenstemming met de rechtsstelsels van de lidstaten.”
Dit sluit nauw aan bij de voorgestelde definitie van ecocide als internationaal misdrijf, die is opgesteld door een onafhankelijk panel van deskundigen dat in2021 door de Stop Ecocide Foundation bijeen is geroepen², een definitie die wereldwijd tot een snel groeiende belangstelling heeft geleid bij overheden, de juridische wereld, de academische wereld en de media.
De definitieve tekst van de EU sluit aan bij de geest van de internationale definitie, en het is voor het eerst dat in een wetstekst op Europees niveau de grootschalige vernietiging van de natuur als een op zichzelf staand strafbaar feit wordt erkend.
De maatschappelijke behoefte aan erkenning van ecocide en misdrijven op het niveau van ecocide is onmiskenbaar aanwezig en neemt toe. Een coalitie van politici, ngo’s en het maatschappelijk middenveld voert al meer dan een jaar campagne om dit in de richtlijn op te nemen; een online petitie, georganiseerd door WeMove Europe en Avaaz, heeft meer dan 617.000handtekeningen opgeleverd³.
Jojo Mehta, medeoprichter en CEO van Stop Ecocide International, zei:
“We zijn ontzettend blij met dit resultaat. De goedgekeurde tekst is een uiterst belangrijke stap en een enorme overwinning voor de natuur, die de milieubescherming via het strafrecht in de hele EU aanzienlijk versterkt.
“Het Europees Parlement heeft in maart blijk gegeven van echt leiderschap door zich sterk te maken voor een krachtige tekst, en de onderhandelingen met de Commissie en de Raad hebben geleid tot een richtlijn die de lidstaten daadwerkelijk zal helpen om milieuschade veel serieuzer aan te pakken.
“Dit is van groot belang en verdient alle lof, en uit het snel groeiende momentum van het initiatief voor een wet tegen ecocide blijkt dat het niet lang zal duren voordat Europese landen zich hier binnen hun eigen rechtsgebieden intensiever mee gaan bezighouden.
“Ik twijfel er inderdaad niet aan dat, nu deze ontwikkeling zich in hoog tempo doorzet, het slechts een kwestie van tijd is voordat ecocide op elk niveau in het strafrecht wordt erkend.”
Marie Toussaint, lid van het Europees Parlement, die een centrale rol speelde in de onderhandelingen, zei:
“De aangenomen tekst kan een nieuw tijdperk van milieuprocedures in Europa inluiden, omdat we een fundamentele overwinning hebben behaald die verder zou moeten reiken dan onze grenzen. In de Europese politieke context vormt deze tekst een steunpunt voor iedereen die het milieu voor de rechter verdedigt en strijdt tegen de straffeloosheid van criminele bedrijven die maar al te vaak de wetten aan hun laars lappen en er vandaag de dag op uit zijn om de milieudemocratie in Europa te ondermijnen.
“Milieucriminaliteit neemt wereldwijd explosief toe; deze wordt inmiddels als net zo lucratief beschouwd als drugshandel en draagt bij aan de vernietiging van de leefomstandigheden op aarde. Met deze overeenkomst neemt de Europese Unie een van de meest ambitieuze wetgevingen ter wereld aan. We zullen blijven strijden om ervoor te zorgen dat we nooit meer levende wezens schade mogen toebrengen uit winstbejag. Het is nu van essentieel belang dat de EU-lidstaten een amendement indienen om het zelfstandige misdrijf ‘ecocide’ op te nemen in het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof.”
Giulio Carini, communicatiemanager bij WeMove Europe, zei:
“We zijn weer een stap dichter bij het stoppen van de vernietiging van onze planeet. Met het voorstel van vandaag hebben we een tekst vastgelegd die de weg vrijmaakt om de natuur via het strafrecht te beschermen. Deze vooruitgang is te danken aan de druk van het publiek — nadat meer dan 600.000 mensen in heel Europa de EU hebben gevraagd om ecocide strafbaar te stellen.”
Dit jaar zijn er wetsvoorstellen inzake ecocide ingediend of in behandeling in België, Nederland, Italië en Spanje. Stop Ecocide International is van mening dat elk nieuw wetsvoorstel inzake ecocide een signaal afgeeft aan EU-beleidsmakers dat er daadwerkelijk politieke en culturele bereidheid bestaat voor zinvolle juridische maatregelen die gericht zijn op het voorkomen en bestraffen van de ernstigste schade aan de natuur.
Definitieve tekst van december 2023:
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16069-2023-INIT/en/pdf
