Deze blogpost is geschreven door advocaat en milieuadviseur Eduardo Salazar Ortuño. Hij schrijft over het Mar Menor bij Murcia, in het zuidoosten van Spanje, de grootste hypersaliene kustlagune van Europa. Algemeen wordt aangenomen dat dit unieke ecosysteem steeds meer te lijden heeft onder ecocide, voornamelijk als gevolg van mijnafval en landbouwchemicaliën.

Deze gastblog maakt deel uit van een reeks die bedoeld is als een speciaal platform voor de vele wereldwijde bewegingen en campagnes die zich inzetten tegen de vernietiging van ecosystemen, zodat zij hun verhalen, ervaringen en standpunten kunnen delen.

Deze blogpost is geschreven door advocaat en milieuadviseur, Eduardo Salazar Ortuño. Hij schrijft over Mar Menor bij Murcia in het zuidoosten van Spanje, de grootste hypersaline kustlagune van Europa. Algemeen wordt aangenomen dat dit unieke ecosysteem het toneel is van toenemende ecocide, voornamelijk als gevolg van mijnbouwafval en landbouwchemicaliën.

 Bron afbeelding: Agencia EFE

Bron afbeelding: Agencia EFE

Het Mar Menor, gelegen in de regio Murcia, is de grootste hypersaline kustlagune van Europa. Het heeft een oppervlakte van 135 km² en een maximale diepte van 7 m. Het staat via drie kanalen of geulen in verbinding met de Middellandse Zee. Dankzij deze ecologische bijzonderheden kent het gebied een grote ecologische rijkdom, die tot uiting komt in de vogelstand en in karakteristieke en/of bedreigde mariene soorten.

Al het bovenstaande rechtvaardigt dat het gebied verschillende nationale, Europese en internationale beschermingsstatussen heeft gekregen, namelijk als wetland dat onder de Ramsar-conventie valt, als speciaal beschermd gebied van belang voor het Middellandse Zeegebied overeenkomstig het Verdrag van Barcelona, als speciaal beschermd gebied binnen het Natura 2000-netwerk en als natuurgebied dat gedeeltelijk beschermd is als regionaal park en beschermd landschap, overeenkomstig de regionale regelgeving van de regio Murcia.

 Bronvermelding afbeelding: Dani Zaragoza

Bronvermelding afbeelding: Dani Zaragoza

Schadelijke gevolgen van industriële activiteiten

 Bronvermelding afbeelding: Marcial Guillén (Agencia EFE)

Bronvermelding afbeelding: Marcial Guillén (Agencia EFE)

Ondanks deze cijfers en de natuurlijke, culturele, landschappelijke, historische en economische waarde ervan, verkeert het Mar Menor echter in ernstig gevaar als gevolg van de door de mens veroorzaakte effecten van de afgelopen decennia, zoals mijnbouwafval met zware metalen dat via regenwater in de lagune terechtkomt; het uitbaggeren en verbreden van het Estacio-kanaal in de jaren ’70, wat fysisch-chemische veranderingen teweegbracht met een aanzienlijke daling van het zoutgehalte en de temperatuur; de chaotische stedelijke ontwikkeling langs de oevers; en bovenal de nutriënten in de agrochemicaliën die worden gebruikt in de intensieve en industriële landbouw in de omgeving en die rechtstreeks of via het grondwater worden geloosd.

Al deze ingrepen, die werden getolereerd door de overheidsinstanties die juist tot doel hadden een rationeel gebruik van de natuurlijke hulpbronnen te waarborgen, hebben ertoe geleid dat het Mar Menor in zo’n staat van achteruitgang en eutrofiëring is geraakt, dat er in 2016 en 2017 een explosieve toename van fytoplankton plaatsvond, met als gevolg dat het water donker werd, waardoor de zeewierplanten geen fotosynthese meer konden verrichten, wat leidde tot het verdwijnen van 85% van hun zeegrasvelden.

In oktober 2019 brak er, als gevolg van de vervuiling van het water en hevige stortregens, een periode van zuurstofgebrek uit, waardoor drie ton vis en schaaldieren omkwamen.

 Bronvermelding afbeeldingen: ANSE, Ecologistas en Acción

Bronvermelding afbeeldingen: ANSE, Ecologistas en Acción

Lokaal onderzoek en de strafbaarstelling van ecocide

Sinds 2017 heeft een onderzoeksrechtbank in Murcia, naar aanleiding van een eerder onderzoek door het Openbaar Ministerie – waarbij de Dienst voor Natuurbehoud van de Guardia Civil actief heeft meegewerkt –, het gedrag onderzocht van tientallen landbouwondernemers in Campo de Cartagena – het gebied dat afloopt naar het Mar Menor en de aangrenzende watervoerende laag – en van enkele ambtenaren van de nationale en autonome overheden.

Terwijl deze gerechtelijke instructie wordt uitgewerkt – gericht op de specifieke verontreiniging door nitraten door bepaalde actoren en de tolerantie van specifieke autoriteiten van de Hydrografische Confederatie van de Segura – klinken er kritische geluiden over de huidige opzet van milieudelicten in het Wetboek van Strafrecht, die situaties van dergelijke extreme en grootschalige aantasting van een ecosysteem niet voldoende dekt. Als gevolg van deze kritiek – die betrekking heeft op de beperkingen van de huidige milieudelicten wat betreft hun omvang, straffen, verjaringstermijnen en afhankelijkheid van administratieve voorschriften – ontstaat het idee om het „delict van ECOCIDE” te beschouwen als drijvende kracht achter gerechtigheid in de ramp die zich in de Mar Menor heeft voltrokken.

 Bronvermelding foto’s: Julia Albadalejo, demonstratie op 9 juni, Murcia

Bronvermelding foto’s: Julia Albadalejo, demonstratie op 9 juni, Murcia

Het begrip ‘ECOCIDE’, als concept dat verwijst naar de grootschalige aantasting van een ecosysteem – in dit geval als gevolg van extreme nalatigheid en opzettelijke, heimelijke en voortdurende lozingen – sluit het best aan bij de ernstige schade die de Mar Menor de afgelopen decennia heeft opgelopen en zou dienen om vanuit de wet een reactie te bieden die recht doet aan de ernst van de situatie. Een gedeeltelijke veroordeling op basis van de misdrijven die momenteel in het Wetboek van Strafrecht zijn opgenomen, is wellicht niet exemplarisch en zal er waarschijnlijk niet toe leiden dat de huidige trend, die het zoutmeer verstikt, wordt gekeerd. Daarom moet de Mar Menor een nieuw symbool worden van de noodzaak om dit nieuwe rechtsbegrip in te voeren.

Evenzo vormt het misdrijf ECOCIDE de keerzijde van het krachtige initiatief dat is ontstaan om via een volkswetgevingsinitiatief rechten toe te kennen aan het zoutmeer. Beide nieuwe instellingen moeten ertoe bijdragen dat het, vanuit een ecocentrisch perspectief, mogelijk wordt om het ecologisch evenwicht in het Mar Menor te herstellen.

Overige bronnen:

Blogbericht van Stop Ecocidio Spanje, 11-09-2020: We willen een kleinere zee zonder ecocide

Pers: Kan Spanje zijn ergste ecologische crisis oplossen door een lagune rechtspersoonlijkheid te verlenen? The Guardian, 18-11-2020

Platform ter bevordering van de rechtspersoonlijkheid van de Mar Menor via een volksinitiatief (in het Spaans): ILP Mar Menor

Video (in het Spaans): 500,00 handtekeningen om de ecocide in Mar Menor te stoppen en oproep van ILP om handtekeningen in te zamelen