Samenvatting:
Een mijlpaal voor milieurechtvaardigheid als een amendement voor het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof is voorgesteld om het misdrijf ecocide op te nemen.
Vanuatu is een van de belangrijkste initiatiefnemers van een historisch voorstel om hoge ambtenaren en besluitvormers verantwoordelijk te stellen en strafbaar te stellen voor de ernstigste misdrijven tegen het milieu
Het Internationaal Strafhof (ICC) heeft internationale bevoegdheid om genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden en het misdrijf van agressie te vervolgen. Mocht ecocide worden aangenomen, dan zou dit het vijfde internationale misdrijf worden.
NEW YORK, 9 SEPTEMBER 2024: Vandaag is het misdrijf ecocide formeel ter overweging voorgelegd aan de lidstaten van het Internationaal Strafhof (ICC) — een gebeurtenis die een belangrijke stap voorwaarts betekent in de wereldwijde inspanningen om grootschalige milieuvernietiging als misdrijf in het internationaal recht te verankeren.
‘Ecocide’, zoals voorgesteld door Vanuatu, Fiji en Samoa, wordt gedefinieerd als„onwettige of moedwillige handelingen die worden gepleegd in de wetenschap dat er een aanzienlijke kans bestaat dat deze handelingen ernstige en ofwel wijdverspreide ofwel langdurige schade aan het milieu veroorzaken”. Deze definitie is in 2021 tot stand gekomen door een onafhankelijk panel van vooraanstaande juristen uit de hele wereld, bijeengeroepen door de Stop Ecocide Foundation, en heeft aanzienlijke juridische en politieke weerklank gevonden.
Het ICC, opgericht in 2002, is het enige internationale tribunaal dat bevoegd is om personen in leidinggevende posities te vervolgen voor genocide, misdaden tegen de menselijkheid, oorlogsmisdaden of het misdrijf van agressie. Op grond van de nieuw voorgestelde wetgeving inzake ecocide zouden dergelijke personen strafrechtelijk aansprakelijk kunnen worden gesteld indien hun handelingen leiden tot ernstige milieuschade, zoals grootschalige olie- of chemische lozingen, de kaalkap van oerbossen of de vernietiging van complete riviersystemen.
Professor Philippe Sands KC, hoogleraar rechten aan het University College London en medevoorzitter van het onafhankelijke deskundigenpanel voor de juridische definitie van ecocide, zei: „Er is een duidelijke leemte in het Statuut van het Internationaal Strafhof, en ecocide staat nu stevig op de agenda – een cruciaal en noodzakelijk moment voor een doeltreffend internationaal recht. Deze ontwikkeling weerspiegelt een groeiend besef dat ernstige milieuschade dezelfde juridische aansprakelijkheid verdient als andere ernstige internationale misdrijven die gericht zijn op de mens. Ik dring er bij de lidstaten op aan dit initiatief te steunen, te erkennen dat het Statuut van Rome in zijn huidige vorm milieuschade niet adequaat kan aanpakken, en dat dit een moment van generatieverandering is, een verandering die nodig is om ons milieu te beschermen en aan toekomstige generaties duidelijk te maken dat de wereld dit werkelijk serieus neemt.”
Na kennisgeving aan VN-secretaris-generaal António Guterres is er door lidstaat Vanuatu — een laaggelegen archipel van 80 eilanden in Oceanië — een formeel voorstel ingediend bij de Werkgroep voor Wijzigingen van de Vergadering van het Internationaal Strafhof om het Statuut van Rome aan te passen en daarin het misdrijf ecocide op te nemen. Dit voorstel wordt mede ondersteund door de andere eilandstaten in de Stille Oceaan, Fiji en Samoa, wat het belang onderstreept van milieurechtvaardigheid voor kleine eilandontwikkelingslanden (SIDS). Vanuatu was in 2019 het eerste land dat bij het Internationaal Strafhof opriep tot internationale erkenning van ecocide.
De afgelopen 18 maanden is er op nationaal en regionaal niveau een golf van nieuwe wetgeving inzake ecocide op gang gekomen. Begin 2024 heeft België ecocide als nationaal strafbaar feit ingevoerd, terwijl de Europese Unie een ‘gekwalificeerd’ strafbaar feit heeft opgenomen in haar onlangs herziene richtlijn inzake milieumisdrijven om ‘gedrag dat vergelijkbaar is met ecocide’ aan te pakken. De richtlijn werd in het Europees Parlement aangenomen met 499 stemmen voor, 100 tegen en 23 onthoudingen. Ook in andere landen, waaronder Peru, Brazilië, Schotland, Italië en Mexico, wordt vooruitgang geboekt met nieuwe wetgeving inzake ecocide.
Veelzeggend is dat vorige week uit de Global Commons Survey 2024– een nieuwe enquête van Ipsos in opdracht van Earth4All en de Global Commons Alliance – bleek dat 72% van de bevolking in de rijkste landen ter wereld voorstander is van wetgeving tegen ecocide. Bijna drie op de vier ondervraagden in de G20-landen (met uitzondering van Rusland) spraken hun steun uit voor het strafbaar stellen van handelingen die grootschalige, langdurige of onomkeerbare schade toebrengen aan de natuur en het klimaat.
Jojo Mehta, medeoprichter en CEO van Stop Ecocide International, zei: “Het is van cruciaal belang om ecocide als internationaal misdrijf in te voeren, omdat hierdoor degenen met een hogere verantwoordelijkheid – topmanagers en beleidsmakers – ter verantwoording worden geroepen voor beslissingen die tot ernstige milieuschade kunnen leiden. Het primaire doel is uiteindelijk beschermend: het gaat om afschrikking. Het strafrecht schept krachtige morele en juridische grenzen, waardoor duidelijk wordt dat extreme vormen van schade niet alleen onwettig, maar ook volstrekt onaanvaardbaar zijn. Door juridische gevolgen vast te leggen, creëren we een vangrail die besluitvormers dwingt om prioriteit te geven aan de veiligheid van mens en planeet, waardoor hun benadering van hun verplichtingen fundamenteel verandert. We creëren ook een weg naar gerechtigheid voor de ergste vormen van schade, of deze nu plaatsvinden in tijden van conflict of in tijden van vrede.”
Het voorstel tot wijziging van het Statuut van Rome komt op een cruciaal moment in de geschiedenis van het ICC, dat de afgelopen maanden onder internationale kritiek heeft gestaan. Amerikaanse wetgevers dreigden met sancties nadat het hof had aangekondigd dat het arrestatiebevelen zou aanvragen tegen de hoogste Israëlische functionarissen, waaronder premier Benjamin Netanyahu, en tegen leiders van Hamas wegens vermeende oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in het conflict in Gaza. Het hof heeft ook een arrestatiebevel tegen de Russische president Vladimir Poetin uitgevaardigd aan de lidstaten, op grond van misdaden tegen de menselijkheid die tijdens het conflict met Oekraïne zijn gepleegd.
Ralph Regenvanu, speciaal gezant voor klimaatverandering en milieu van de Republiek Vanuatu, zei: „De milieu- en klimaatgerelateerde verliezen en schade in Vanuatu hebben verwoestende gevolgen voor onze eilandeconomie, zorgen ervoor dat ons grondgebied onder water komt te staan en vormen een bedreiging voor het levensonderhoud van de bevolking. Deze tragedie is niet uniek voor Vanuatu, maar wordt gedeeld door vele kleine eilandstaten die, ondanks dat zij de minste verantwoordelijkheid dragen voor de crisis, het meest te lijden hebben onder de gevolgen ervan.”
“We nemen doortastende en noodzakelijke maatregelen om deze uitdagingen aan te pakken en moedigen andere kwetsbare staten aan om kennis te nemen van ons onlangs ingediende voorstel om ecocide onder de bevoegdheid van het Internationaal Strafhof (ICC) te brengen. Vanuatu acht het van cruciaal belang dat de internationale gemeenschap deze discussie serieus neemt, en we nodigen alle lidstaten van harte uit om hieraan deel te nemen. De juridische erkenning van ernstige en wijdverspreide milieuschade biedt aanzienlijke mogelijkheden om gerechtigheid te waarborgen en, wat cruciaal is, verdere vernietiging te voorkomen.
"Als eerste land dat in 2019 heeft opgeroepen om ecocide als misdrijf op te nemen in het Statuut van het Internationaal Strafhof (ICC), blijft Vanuatu zich inzetten om deze cruciale kwesties op het hoogste niveau aan te pakken. Wij dringen er bij de lidstaten van het ICC op aan om rekening te houden met de zeer grote steun vanuit het maatschappelijk middenveld wereldwijd voor dit initiatief, nu de besprekingen hierover in een cruciale fase zijn beland.”
