Op 3 december 2019 heeft de eilandstaat Vanuatu in Den Haag, tijdens de jaarlijkse Vergadering van de Staten die Partij zijn bij het Internationaal Strafhof (ICC), een gedurfde verklaring afgelegd: de Vergadering zou serieus moeten overwegen om de bevoegdheid van het Strafhof uit te breiden met het misdrijf ecocide.
Ambassadeur John Licht van Vanuatu verklaarde namens zijn regering tijdens de plenaire vergadering van de Algemene Vergadering: „Een wijziging van het Statuut van Rome zou handelingen die neerkomen op ecocide strafbaar kunnen stellen. Wij zijn van mening dat dit radicale idee een serieuze discussie verdient.”
Dit vond plaats tegen de achtergrond van de door Vanuatu uitgesproken toezegging om universele rechtspraak te waarborgen voor de ernstigste misdrijven, en tegen de achtergrond van de constatering dat de stijging van de zeespiegel en andere gevolgen van de klimaatverandering het vermogen van Vanuatu om duurzame ontwikkeling te realiseren in het kader van de SDG-agenda voor 2030, blijven ondermijnen.
In het kader van het onderzoek naar gerechtigheid voor grootschalige vernietiging van het natuurlijke milieu en de gevolgen van de opwarming van de aarde, werd in de officiële verklaring van Vanuatu gesuggereerd dat de Vergadering van Staten die Partij zijn bij uitstek geschikt is om na te denken over het afwenden van een klimaatramp en het waarborgen van schadevergoeding voor slachtoffers via het internationale rechtssysteem.
In de verklaring stond verder: “De wetenschap wijst uit dat de opwarming van de aarde een feit is en alleen maar erger en catastrofaal zal worden als we niet de snelle en ingrijpende veranderingen doorvoeren die nodig zijn om de temperatuur onder de 1,5 graad te houden. Daarom zou het besluit om de internationale rechtsstaat te versterken ter bescherming van ons gemeenschappelijk erfgoed en milieu onze gezamenlijke nalatenschap kunnen zijn.”
Dit is de eerste keer sinds 1972 dat een staatsvertegenwoordiger op een internationaal forum van dergelijke vertegenwoordigers formeel heeft opgeroepen tot erkenning van ecocide. De laatste die dit deed, was de Zweedse premier Olof Palme in 1972 tijdens de VN-conferentie over het menselijk milieu in Stockholm, waar hij de lucht en de oceanen omschreef als een gedeeld milieu waarvoor wij allen een zorgplicht hebben, en verklaarde dat „ecocide… dringende internationale aandacht vereist“
Ambassadeur Licht merkte na zijn toespraak op: „We moeten een sterke brug slaan tussen wetenschap en juridische wegen om te onderzoeken hoe de verdragsluitende staten via hun relevante internationale instellingen het best discussies kunnen starten over het vinden van een juridische remedie tegen de voortdurende vernietiging van het natuurlijke milieu en het klimaatsysteem van de aarde – wat wij ecocide noemen.“
“Vanuatu staat niet alleen in de klimaatcrisis”, vervolgde hij. “Samenlevingen over de hele wereld worden geconfronteerd met soortgelijke uitdagingen die op ongekende schaal levens blijven eisen en de economische welvaart van de getroffen regio’s vernietigen. Vanuatu is van mening dat de Algemene Vergadering van het Internationaal Strafhof relevant moet blijven in het licht van de grootste bedreigingen voor de mensenrechten in de geschiedenis van de mensheid – zij moet serieus overwegen om wijzigingen door te voeren om ecocide als vijfde misdrijf in het Statuut van Rome op te nemen.”
De officiële verklaring aan de voltallige Vergadering volgde kort na een door de Republiek Vanuatu georganiseerd nevenevenement met als thema „Onderzoek naar en vervolging van ecocide: de huidige en toekomstige rol van het ICC”. Het evenement werd voorgezeten door ambassadeur Licht en er waren sprekers uit de Stille Oceaan, afkomstig uit Tuvalu en de nieuwe ICC-lidstaat Kiribati, die pas vorige maand tot het Statuut van Rome van het ICC is toegetreden na een belangrijke rondetafelbijeenkomst eerder dit jaar in Port Vila, de hoofdstad van Vanuatu. Ook spraken advocaten uit Frankrijk en Chili, internationaal strafrechtadvocaat Richard Rogers en medeoprichter van Stop Ecocide, Jojo Mehta.
Jojo Mehta zei: "Het panelgesprek trok een volle zaal en de sfeer was geladen. Dit is een idee waarvan de tijd niet alleen is gekomen, maar dat al lang had moeten worden gerealiseerd. Het getuigt van toewijding en moed dat Vanuatu de stap heeft gezet om openlijk op te roepen tot het in overweging nemen van een misdrijf van ecocide, en uit de reacties van vandaag bleek duidelijk dat ze hierin niet alleen zullen staan. Het politieke klimaat verandert, in het licht van het veranderende klimaat. Dit initiatief zal alleen maar groeien – het enige wat wij doen is helpen om een hoognodige juridische onvermijdelijkheid te versnellen.”
Lees hier de officiële verklaring
OPMERKINGEN VAN DE REDACTIE:
Vanuatu is een eilandstaat in de Stille Oceaan die uit ongeveer 80 eilanden bestaat en is aangemerkt als de staat ter wereld die het meest kwetsbaar is voor klimaatverandering. Deze kleine republiek met 270.000 inwoners speelt een toonaangevende rol in de regio en heeft vorig jaar al publiekelijk verklaard bereid te zijn juridische stappen te ondernemen om klimaatrechtvaardigheid na te streven en schadevergoeding te eisen voor klimaatschade.
Ecological Defence Integrity is een Britse non-profitorganisatie die in 2017 is opgericht door milieuactiviste Jojo Mehta en juridisch pionier wijlen Polly Higgins (1968-2019), om de erkenning van ecocide als misdrijf bij het Internationaal Strafhof te ondersteunen. Om hiervoor via crowdfunding geld in te zamelen, hebben zij de publiekscampagne gelanceerd Stop Ecocide, waarin supporters zich ‘Earth Protectors’ noemen en bijdragen aan een wereldwijd erkend trustfonds.
