Deze gastblog maakt deel uit van een reeks die bedoeld is als een speciaal platform voor de vele wereldwijde bewegingen en campagnes die zich inzetten tegen de vernietiging van ecosystemen, zodat zij hun verhalen, ervaringen en standpunten kunnen delen.
Deze gastblog is geschreven door Richard Rogers, uitvoerend directeur van Climate Counsel, en Moneim Adam, uitvoerend directeur van Sudan Human Rights Hub, en is oorspronkelijk gepubliceerd in Euronews.
Door Richard J. Rogers & Moneim Adam
Al decennia lang waarschuwen mensenrechtenexperts voor het risico van gewelddadige conflicten tussen mensen, aangewakkerd door de milieudruk als gevolg van klimaatverandering. Extreme weersomstandigheden en schaarste aan hulpbronnen vormen nu een belangrijke factor in de toename van het aantal conflicten wereldwijd.
De afhankelijkheid van de beschaving van een stabiele en gezonde leefomgeving is al lang een geliefd thema bij sciencefictionschrijvers. Milieurampen die conflicten uitlokken, spelen een rol in de dystopische werelden van schrijvers als Margaret Atwood, Octavia E. Butler en zelfs Dr. Seuss. Maar terwijl deze fictieve ‘eco-oorlogen’ vaak werden geschreven als allegorie of als waarschuwing voor toekomstige gevaren, zijn ze nu in alle opzichten realiteit geworden.
De VN erkent klimaatverandering als een ‘bedreigingsversterker’ voor de internationale vrede en veiligheid. Dit betekent dat klimaatverandering zowel de omstandigheden verergert die tot conflicten kunnen leiden, als ervoor zorgt dat conflicten sneller escaleren tot oorlog. Hoewel sommige delen van de wereld – vaak juist die welke de grootste verantwoordelijkheid dragen voor de klimaatcrisis – grotendeels gevrijwaard zijn gebleven van deze gevolgen, leven er enorme aantallen mensen in gebieden op aarde die op dit moment te maken hebben met door het klimaat veroorzaakte destabilisatie en geweld.
In 2007 noemde de toenmalige secretaris-generaal van de VN, Ban Ki-Moon, klimaatverandering als een van de belangrijkste oorzaken van de aanhoudende tragedie in Darfur, Soedan. Aangezien de jaarlijkse neerslag in de regio sinds de jaren tachtig gestaag afneemt, vormt waterschaarste de kern van de oorlog die inmiddels al een halve eeuw duurt en waarbij meer dan 300.000 inwoners van Darfur zijn omgekomen en twee miljoen mensen ontheemd zijn geraakt.
Sinds het conflict door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties is doorverwezen naar het Internationaal Strafhof (ICC), zijn er verschillende personen in staat van beschuldiging gesteld. Het ICC zou zijn middelen en expertise moeten inzetten om het verband tussen waterschaarste en het geweld in Darfur te onderzoeken en deze zorgwekkende ontwikkeling onder de aandacht te brengen.
Gewapende conflicten zijn op hun beurt zowel een oorzaak als een aanjager van milieuschade. In Soedan bijvoorbeeld hebben gewapende groeperingen die willen profiteren van illegale goudwinning (met hulp van de Wagner-groep) het land en de waterbronnen van hele gemeenschappen vervuild met kwik en cyanide.
Een recenter voorbeeld is het aanhoudende conflict in Oekraïne, waar de gevolgen van de oorlog voor het milieu waarschijnlijk nog generaties lang voelbaar zullen zijn. De vernietiging van de Nova Kakhovka-dam – waarvan de ecologische gevolgen herhaaldelijk als ‘ecocide’ zijn bestempeld – heeft uitgestrekte vruchtbare gebieden onder water gezet en heeft tot grote bezorgdheid geleid over het wegspoelen van landbouwgifstoffen en petrochemische stoffen naar de Zwarte Zee.
Het ICC beschikt al over de juridische middelen om de verantwoordelijken voor deze misdaden te vervolgen. Het Statuut van Rome bevat talrijke bepalingen met betrekking tot milieumisdaden, zowel in oorlogstijd als in vredestijd, maar het hof heeft nog geen enkele zaak behandeld die betrekking had op grootschalige schade aan het milieu.
In onze hoedanigheid van mensenrechtenadvocaten en -activisten roepen wij het Openbaar Ministerie op om ten volle gebruik te gaan maken van de bevoegdheden die het Statuut van Rome het toekent, teneinde te onderzoeken welke rol klimaatverandering speelt bij het aanwakkeren en verergeren van conflicten, en prioriteit te geven aan de vervolging van grootschalige milieumisdaden in alle situaties, waaronder Darfur.
Dit omvat onder meer het aanstellen van een interne deskundige op het gebied van klimaatveiligheid om in deze zaken advies te geven; het verbeteren van beleid en onderzoeksmethoden door daarin een forensische benadering op basis van klimaatveiligheid op te nemen; het aanleveren van bewijsmateriaal waaruit blijkt hoe kwesties op het gebied van klimaatveiligheid relevant zijn voor de misdrijven die worden vervolgd; en het prioriteren van de vervolging van grove milieumisdaden.
De oorlog in Soedan is een alarmerende en vooruitziende herinnering aan het causale verband tussen milieubelasting en -verwoesting enerzijds en menselijke conflicten anderzijds. Wil het Internationaal Strafhof (ICC) zijn doeltreffendheid in dienst van de mensheid behouden nu we ons een weg banen door een nieuwe realiteit die wordt gekenmerkt door ecologische en klimatologische onzekerheden, dan moet het Statuut van Rome worden gewijzigd om een op zichzelf staand misdrijf te erkennen dat tot doel heeft de ernstigste schade aan de natuur te voorkomen en te bestraffen: ecocide.
Link naar de volledige open brief hier
